موضوع و اهداف سازمان :
مديريت سيستمهاي جمع آوري ،حمل ،تخليه ،دفع ،دفن ،تبديل و بازيافت بهداشتي زباله ها و نخاله ها و فضولات ساختماني و مواد رسوبي شبکه هاي دفع آبهاي سطحي شهر و ضايعات و دورريزيهاي توليدي در شهر اعم از خانگي ، اداري، صنفي و تجاري ،صنعتي ،کشاورزي ،بيمارستاني و غيره از طريق تهيه طرح جامع بهداشت شهري و برنامه ريزي اجرائي و عملياتي و سازماندهي و هماهنگي و نظارت و کنترل امور فوق در سطح شهر ،هماهنگ با ساير مراجع مسئول در امر بهداشت .
وظايف سازمان :
1- تهيه فهرست آحاد و جزئيات مربوط به هريک از اقدامات مذکور در هدف بوسيله کارسنجي و زمان سنجي بنحوي که در نهايت فهرست بهاي آحاد مربوط به هر کار قابل تنظيم باشد .
2- انعقاد قرارداد با شهرداري و موسسات وابسته و مناطق آن براي تقبل مسئوليتهاي مرتبط با اهداف سازمان و يا تقبل نظارت بر کار اماني يا پيماني مناطق شهرداري در امور مربوط.
3- تهيه و تنظيم مقررات و آئين نامه ها و ضوابط حمل و نقل زباله و دفن و بازيافت مواد قابل مصرف با رعايت کامل اصول بهداشتي.
4- ارائه نقشه هاي تيپ به مناطق و نظارت عاليه براي اجراي صحيح و تسليم به مسئولين اجرائي براي اجراء.
5- شناسايي و تملک اراضي و املاک مجاز جهت تامين نيازهاي سازمان.
6- احداث کارخانجات کمپوست با مراکز زباله سوزي از طريق اماني ،پيمانکاري و راهنمايي بخش خصوصي .
7- آموزش و ايجاد مراکز آموزشي و تشکيل دوره هاي اختصاصي براي کارکنان شهرداريها، سازمانها و مؤسسات دولتي و خصوصي به طرق مختلف اعم از مکاتبه اي ،حضوري ،تهيه برنامه هاي تلويزيوني و سينمايي، تشکيل سمينار و غيره ...
8- اقدام جهت ايجاد دوره تحصيلات عالي در دانشگاهها براي تربيت تکنسين و کاردان و مهندس در ارتباط با زباله.
محدوده عمل سازمان:
مرکز سازمان شهر زاهدان مي باشد.
نوع سازمان:
سازمان براساس ماده 84 قانون شهرداري و بند 15 ماده 71 قانون تشکيلات، وظايف و انتخابات شوراهاي اسلامي کشور و انتخاب شهرداران مصوب 1/3/75 تأسيس گرديده و وابسته به شهرداري زاهدان مي باشد که داراي شخصيت حقوقي مستقل و استقلال مالي و اداري است و مطابق با مفاد مواد اساسنامه سازمان و آيين نامه هاي مصوب طبق اصول بازرگاني اداره مي شود.
منابع درآمد سازمان:
1- درآمد حاصل از فروش مواد قابل استفاده مواد زايد از جمله آهن آلات، کاغذهاي باطله، پلاستيک، شيشه و غيره.
2- درآمد ناشي از فروش کمپوست طبيعي به دست آمده در مراکز دفن بهداشتي زباله.
3- درآمد حاصل از فروش کمپوست بدست آمده از کارخانجات کمپوست در بازارهاي داخلي و خارجي.
4- درآمد حاصل از دفن ضايعات شهري و مواد زايد از مناطق شهرداري و کارخانجات و مراکز توليدي و صنعتي شهرکهاي اقماري و ساير مؤسسات.
5- دريافت درآمد ناشي از تخليه نخاله هاي ساختماني.
6- دريافت اعانات و هدايا با تصويب مصاديق آن مورد به مورد توسط شوراي سازمان در کار و مقررات و ضوابط مربوطه.
7- کسب ساير درآمدهاي مرتبط با اهداف سازمان با تصويب شوراي سازمان و شوراي اسلامي شهر.
تبصره: کيفيت و نحوه تحويل زباله، ضايعات و مواد زايد که از طريق مناطق مختلف شهرداري و سايرين تحويل سازمان مي گردد بر مبناي توافق جداگانه برابر مقررات مشخص و به مورد اجرا گذاشته خواهد شد.
ارکان سازمان:
الف: شوراي سازمان ب: هيئت مديره ج: مديرعامل د: بازرس
اين سازمان با هدف مديريت سيستم هاي جمع آوري، حمل، تخليه، دفن، تبديل و بازيافت بهداشتي زباله ها و نخاله ها و فضولات ساختماني و مواد رسوبي شبکه ها دفع آبهاي سطحي بيمارستاني و غيره از طريق تهيه طرح جامع بهداشت شهري و برنامه ريزي اجرايي و عملياتي و سازماندهي و هماهنگي و نظارت و کنترل امور فوق در سطح شهر ، هماهنگ با ساير مراجع مسئول در زمينه بهداشت تشکيل شده است .
زباله هاي مخاطره آمبز كدام است ؟
هر ساله مقادير زيادي مواد زايد خطر ناك توليد مي شود كه به راستي موجب نگراني است . اين مواد نه تنها مواد غذايي و آب و هوارا آلوده مي كنند بلكه زيست بوم هايي را كه انسان به آنها متكي است ، بشدت تهديد مي كنند . مواد زايد خطرناك شامل زنگ هاي روغني ، تينر ، ضد يخ و ... هستند . اما خطرناكترين زباله ها ، زباله هاي هسته اي است .
اشكال اين مواد در اين است كه در حال عادي غير قابل تجزيه بوده و عمر بسيار طولاني دارند و در تمام طول عمر خود ، پرتوهاي مخرب و مضري را از خود متصاعد مي كنند .
بازيافت چيست ؟
براي دفع صحيح و بهداشتي زباله بايد زباله را با توجه به جنس و اجزاي تشكيل دهنده آن جدا سازي كرد . به عنوان مثال پسمانده هاي گياهي و حيواني را براي ساخت كود و كمپوست ، شيشه را براي تبديل و بازيافت آن و كاغذ را براي استفاده مجدد ، جدا كرده و پس از اعمال تغييراتي بر روي آنها ، دوباره مورد استفاده قرار مي دهند .
بازيافت زباله هاي پر مصرف
كاغذ يكي از پر مصرف ترين زباله هاي قابل بازگشت است . اين زباله به لحاظ زيست محيطي ، خطر جدي به حساب نمي آيد و تنها ازدياد آنها مزاحمت ايجاد مي كند . كاغذ بازيافت شده را مي توان به سهولت و بدون افت كيفيت جانشين كرد .
روزنامه ها راحت ترين مواد براي بازيافت كاغذ هستند ، ضمن اينكه كاغذهاي بازيافتي كه معمولاً در رنگ هاي تيره تري عرضه مي شوند ، از نظر بهداشتي با كاغذهاي سفيد تفاوتي ندارند . انواع كاغذهاي تحرير سفيد ، مجله ، دفتر مشق و .... براي بازيافت مناسبند . از ديگر مواد قابل بازيافت ، ظروف آلمينيومي هستند . اين ضايعات به هر شكلي كه باشند ، قابل بازيافت هستند ، بنابراين قوطي هاي نوشابه و كنسرو و چهار چوب پنجره ها و بشقاب هاي آلمينيومي را مي توان جمع آوري و بازيافت كرد .
با بازيافت فلزاتي مانند آلمينيوم مي توان به مقدار زيادي استخراج از معادن را كاهش داد . اما از پر مصرف ترين وسايل زندگي انسان ، وسايل پلاستيكي هستند . پلاستيك ها به دليل اينكه غير قابل تجزيه هستند ، از زباله هاي پايدار و آلوده كننده محيط زيست محسوب مي شوند ، بنابراين بايد سعي كرد تا حد امكان از مصرف ظروف پلاستيكي و نايلوني مانند كيسه هاي فريزر ، طلق هاي پلاستيكي چسبان ، ظروف پلاستيكي رنگي و ... خود داري كرد . از ديگر مواد قابل بازيافت كه بازيافت آن در كاهش انرژي بسيار موثر است ، مي توان به شيشه اشاره كرد كه توليد آن به انرژي بسياري نيازمند است .
تقسيم بندي زباله هاي توليدي
انواع زباله ها را مي توان به انواع مختلف طبقه بندي كرد . بر اين اساس زباله ها را به انواع : زباله هاي خانگي ، بيمارستاني ، صنعتي ، ساختماني و ... تقسيم بندي كرد ه اند .
زباله هاي خانگي شامل معمولي ترين زباله ها نظير پسمانده هاي عادي منازل ، مواد اضافي و باقي مانده در فرايندهاي آشپزي ، تغذيه و پسمانده هاي ميوه و سبزيجات است كه با همكاري مردم ، قابل تفكيك و بازگشت است . اما يكي از انواع خطرناك زباله هاي بيمارستاني است . اين زباله ها كه حاصل فعاليت مراكز بهداشتي و درماني ، مطب ها و آزمايشگاهها ست ، به دليل اينكه كه هيچ عنوان قابليت بازيافت ندارند ، به دفع بسيار دقيق نيازمند اند . اين مواد بسيار خطر ناك و عامل انتقال بيماريهاي خطر ناكي چون ايدز و هپاتيت مي باشند.
اما از انواع ديگر زباله ها مي توان زباله هاي صنعتي را نام برد . اين زباله ها كه از فعاليت كارخانجات و كارگاه هاي صنعتي توليد مي شوند ، اثرات سوء زيادي در زيست بوم خواهند داشت . شهرداري هيچگونه مسئوليتي در قبال اين زباله ها و همچنين نخاله هاي ساختماني ندارد و هر گونه مسئوليت متوجه كارخانه ها و صاحبان آنهاست .
توصيه هايي براي كاهش توليد زباله
- به اندازه نياز مصرفي ، خريد نمائيم .
- بجاي استفاده از کالاها و محصولات يکبار مصرف ، از کالاها و محصولات چند بار مصرف و با دوام استفاده نمائيم.
- از محصولات و کالاهايي استفاده نماييم که در دسته بندي هاي قابل بازيافت به بازار عرضه شده اند و به جاي استفاده از نايلکس و کيسه هاي پلاستيکي از زنبيلهاي پارچه اي و سبد دستي استفاده نمائيم .
- در استفاده از کاغذ و ساير محصولات که توليد آنها مستقيم با منابع طبيعي و محيط زيست مرتبط مي باشند، صرفه جويي منطقي و صحيح داشته باشيم .
مديريت مواد زائد شهر زاهدان
گسترش و توسعه روزافزون شهر و شهرنشيني معضلات ومشکلات عديدهاي را براي مديريت شهر ايجاد کرده است که توسعه پسماند از جمله مشکلات مي باشد . مسلما يکي از مهمترين دغدغه هاي مديران شهري بهبود کيفيت خدماتي است که شهروندان ساکن مستمرا انتظار آن را دارند محيطهاي شهري با توجه به نوع فعاليتهاي رايج کاربري هاي تعريف شده و نهايتا عملکردهاي فرا منطقه اي خود دستخوش تغيير و تحولات مختلفي از اين دست مي باشد. امروزه مصرف، حکم يکي از آموزشهاي مهم جوامع مصرفي را يافته است. اما اين روش آميخته به مصيبت، همواره مسائل و مشکلات زيادي را همچون توليد انبوهي از زبالهها به همراه داشته است. اگر قرار است اکوسيستمهاي تامين کننده حيات اين کره براي نسل هاي آينده نيز پايدار بماند، جوامع مصرفي به ناچار بايد اين روند را به نحوي کنترل کنند. براي کنترل اين روند بايد به دو نکته توجه ويژه اي کرد، اول اينکه کالاهايي بادوام و بازيافت شدني توليد شود و ديگر آنکه با ارتقاء فن آوري بازيافت از منابع اوليه استفاده کمتري به عمل آيد. در دنياي امروز زباله و بازيافت آن به يکي از مسائل مهم روز تبديل شده است. امروزه اهميت جمع آوري مواد زائد از جنبه هاي مختلف حفاظت از محيط زيست و برگرداندن مواد به چرخه توليد بيش از پيش روشن شده است به نحوي که پسماندهاي زائد به عنوان سرمايه ملي کشور مطرح شده است.
به دليل شرايط خاص زاهدان و همسايگي با دو کشور جنگ زده و توسعه نيافته موقعيت اقتصادي ويژه را در تمامي بخشهاي اقتصادي – اجتماعي –زيست محيطي داشته که فقط در چار چوب حمايتهاي ملي وبين المللي مي تواند توسعه پايدار نمايد.
لذا در اسفند ماه سال1379 از دفتر زيست محيطي زانا دعوت به عمل آمد تا از محلات زاهدان بازديد و در خصوص نحوه مشارکت مردم براي اجراي طرح پروژه بيوکمپست و ارائه راه حل پيشنهاد لازم به عمل آورد .
موضوع در دفتر سازمان ملل مطرح گرديد و موافقت به عمل آمد که قراردادي براي مطالعات طرح بيوکمپست و آموزش تفکيک پسماندهاي آلي در مبدا شهر زاهدان با دفتر مهندسي زانا منعقد گرديد که در اين راستا مشاور به جهت رسيدن به اهداف ذيل مطالعاتي به انجام رساند:
1-کاهش حجم زباله دفن شده به منظور جلوگيري از آلودگي وحفظ محيط زيست وحذف آن در آينده.
2-ارتقاءسطح فرهنگ عمومي در بر خورد با پسماندها.
3-کار آفريني واشتغال زايي مواد در سطح منطقه.
تعاريف بخشهاي مديريت مواد زائد زاهدان
1-آموزش
اجراي طرح آموزش يا اهداف ارتقاءفرهنگ زيست محيطي در بين تمامي اقشار شهروندان جهت:
.کاهش توليد مانده ها از طريق الگوي صحيح مصرف
.همکاري وجذب مشارکت عمومي در اجراي طرح تفکيک پس مانده ها در مبداء
2-تفکيک
امروزه تفکيک پس مانده ها در مبداء در جوامع پيشرفته جزء قوانين اصلي مديريت مواد زائد مي باشد.زيرا پردازش پس مانده ها به روش دفن اصولي يا زباله سوز بسيار پر هزينه و زمين محلهاي دفن محدود مي باشد.بنابراين پس مانده ها به بخشهاي بازيافتني وغير بازيافتني هم توجيه اقتصادي داشته و هم توجيه اکولوژيکي واين در صورتي ممکن خواهد بود که برنامه آموزش عمومي بصورت جامع و مرتبط به شهروندان ارائه شود.
3-جمع آوري
سيستم جمع آوري پس مانده ها بر اساس نوع پس مانده هاي تفکيک شده از اصول مهم مديريت مواد زائد است زيرا در صورتي آموزش و تفکيک نتيجه بخش خواهد بود که جمع آوري پس مانده ها طبق برنامه زمانبندي و منظم بر اساس شرايط منطقه و نوع پس مانده صورت گيرد.
4-بازيافت
امروزه بازيافت هم به لحاظ کاهش حجم پسمانده ها و آلاينده هاي محل دفن و در نتيجه کاهش هزينه هاي مربوط به آن و هم بعنوان مواد اوليه يکي از شاخص ترين فاکتورهاي مديريت مواد زائد است.لذا بايد واحدهاي مورد نياز مانند واحدهاي بيوکمپست و ديگر واحدهاي بازيافت (کاغذ،پلاستيک،شيشه)در منطقه موجود باشد تا طرحهاي آموزش وتفکيک و جمع آوري پس مانده ها بطور صحيح اجرا شود.
5-پردازش
با توجه به اينکه زمينهاي محل دفن در دراز مدت محدود مي شود جهت استفاده بهينه از امکانات و پيشگيري از آلودگيهاي ناشي از محل دفن در جوامع پيشرفته سيستمها و روشهاي اجرايي، قانونمند شده است بطوريکه تا آنجا که ممکن است پسمانده هاي بازيافتني تفکيک و سپس پس مانده هاي غير بازيافتني يا دفني را (به سيستم کاهش حجم فيزيکي-بيولوژيکي)پردازش و سيستم نگهداري خشک به عنوان مواد قابل سوخت جهت توليد انرژي استفاده مي شود.به اين طريق هم نياز به زمينهاي محل دفن کمتر ميشود و هم از آلودگي هاي ناشي از محل دفن زباله ها جلوگيري ميشود.
آناليز فيزيکي پسماندهادر زاهدان
1- روزانه 250 الي 350 تن زباله در زاهدان توليد
2- سرانه توليد 250 الي 450 گرم
3- 70 الي 75 درصد از وزن پسماندها مواد آلي(غذايي-باغچه اي)
4- 10 درصد از حجم پسماندها مواد خشک بازيافتني(کاغذ،شيشه،فلز و پلاستيک باز يافتني)
5- 15 الي 20 درصد از پس ماندها غير بازيافتني ( مواد بهداشتي ، پوشک،مواد يکبار مصرف و منسوجات )
6- جمعيت شهر زاهدان 885000 نفر
7- سرانه خانوار 5/4 نفر
8- ميانگين درصد آناليز فيزيکي پس مانده هاي خانگي ( جدول شماره 1 )
اجراي طرح پروژه بيوکمپوست زاهدان
در ارديبهشت 1384 براي اجراي طرح تفکيک از مبدا فعاليت گروه آموزش شروع و خرداد 84 کارخانه بيوکمپوست زاهدان افتتاح شد.
1 – آموزش
تيم 35 نفره کارشناس سازمان بازيافت زاهدان با مراجعه به درب منازل و آموزش چهره به چهره مبني بر تفکيک پسماندها در زاهدان توانسته تاکنون 30000 خانوار را آموزش داده ( يک سوم شهر تحت پوشش سازمان است).
2 – تفکيک
هر خانوار يک سطل سبز و يک سطل خاکستري و يک گوني زرد دريافت کرده است تا پسماندهاي غذايي ( سطل سبز ) مواد غيرقابل بازيافت و دفني ( سطل خاکستري )مواد خشک بازيافتني ( گوني زرد ) را تفکيک کنند .
در آينده سازمان در نظر دارد براي هر 12 الي 14 خانوار دو عدد مخزن 240 ليتري سبز و خاکستري در هر کوچه گذاشته تا مشکل زمان جمع آوري حل شود.
3 – جمع آوري
در حال حاضر پسماند شهروندان توسط ماشين آلات خاور به صورت بهينه شده داراي يک تيغه در وسط و قسمت و خاکستري جدا است که در نظر است در آينده از ماشين آلات جمع آوري سرپوشيده ( بهداشتي ) پسماندهاي تفکيک شده استفاده شود .
4 – بازيافت
پس ماندهاي تفکيک شده وارد سايت پروژه شده که محتويات سطل سبز طي عمليات کارشناسانه تبديل به کود بيوکمپوست شده، اين کود پس از آزمايش به سازمانهاي وابسته به شهرداري و ديگر سازمانها فروخته مي شود .
مواد قابل بازيافت شيشه ، بطري ، کاغذ و قوطي ها توسط دستگاه پرس ، پرس شده و طي مزايده توسط کارخانه داران شهرهاي ديگر خريداري مي شود .
5 – پردازش
روزانه 140 تن از 340 تن پسماند شهر زاهدان وارد کارخانه شده 10 تن تبديل به کود بيوکمپوست و 40 تن کود کمپوست مي گردد و مابقي جهت دفن به محل دفن انتقال و يا تلنبار مي شود. بازيافت مواد و تبديل آن به بيوکمپوست هدف از اجراي طرح مذکور است كه توسط کارشناسان به مرحله اجرا در آمده است. اميد است تجربه به دست آمده در مکانهاي ديگر نيز به کار آيد.
در پايان جا دارد از زحمات بي شائبه جناب آقاي محمدابراهيم صادقي مدير کل سازمان بازيافت که با وجود مشکلات و کمبود امکانات براي اجراي طرح مذکور کشيده است تشکر و قدرداني کرد.
بنابه گفته آقاي مهندس صادقي اعتبارات مورد نياز جهت اجراي برنامه مصوب 5 مرحله ذکر شده که در برنامه زماني سال جاري سازمان گنجانده شده است به شرح ذيل مي باشد :
1- آموزش
علاوه بر هزينه هاي پرسنلي و تهيه نيرو و ماشين اکيپ توزيع سطل نياز به 50000 عدد سطل و 25000 عدد کيسه جهت اهدا به خانوارها مي باشد که هزينه آن به اين شرح است :
1000000000=20000×50000 ( قيمت هر عدد سطل )
2- تفکيک
جهت مخزن گذاري 15000 خانوار
500000000 = 500000 ( 15 – 15000 )
3- بازيافت و پردازش
تفکيک ماشين آلات مورد نياز کارخانه ( با عنايت به بودجه مصوب سازمان )
الف – يک دستگاه سرند 2000000000 ريال
ب- يک عدد خاور 250000000 ريال
ج- دو دستگاه تراکتور بيل دار 250000000 ريال
د- يک دستگاه ليفتراک 250000000 ريال
ه- يک دستگاه باسکول 150000000 ريال
جمع کل : 2900000000 ريال